Drugi semestr Akademii Kina Polskiego zaczynamy od zmiany perspektywy. Zamiast opowiadać historię polskiego kina krok po kroku, przyglądamy się miejscom, w których ta historia lubi się zapętlać: tym samym konfliktom, powracającym figuram i tematom, które co kilka dekad wracają w nowej formie. Interesuje nas kino w dialogu z samym sobą, filmy zestawione poza chronologią, obrazy, które komentują się nawzajem ponad czasem i estetyką, odsłaniając, jak uporczywie polskie kino wraca do własnych nierozwiązanych spraw.
Zaczynamy od wsi, która w polskim kinie rzadko bywa pocztówką. To raczej przestrzeń twardych reguł, pamięci dłuższej niż biografie bohaterów i wspólnoty, która wie o nas więcej, niż byśmy chcieli. Interesuje nas wieś jako system nacisku: miejsce, gdzie awans społeczny oznacza pęknięcie tożsamości, a indywidualne wybory natychmiast stają się sprawą publiczną. W tym bloku przyglądamy się temu, jak kino opowiada o konflikcie między jednostką a zbiorowością, o wstydzie, ambicji i przemocy wpisanej w codzienność. Zagramy Tańczącego jastrzębia i Chłopów, zestawiając obraz wyobcowania z adaptacją, która pokazuje, że klasyczne teksty potrafią boleśnie rezonować tu i teraz.
Ten blok dotyczy filmów, które zawsze stoją pod znakiem zapytania: jak opowiadać o obozie, kiedy każde przedstawienie jest nieadekwatne. Interesuje nas nie tylko temat, ale też strategia filmowa: co pokazujemy, co zostaje poza kadrem, gdzie obraz musi ustąpić miejsca pamięci lub jej brakom. Rzeczywistość obozowa jawi się tu jako doświadczenie graniczne, w którym kino testuje własne możliwości i własną etykę. Pasażerka i Ostatni etap tworzą napięcie między różnymi porządkami narracji: pamięcią sprawczyni i pamięcią ofiar, zapisem niemal dokumentalnym i konstrukcją, która sama odsłania swoje pęknięcia. To blok o odpowiedzialności obrazu i o tym, że historia nie zawsze chce dać się zamknąć w filmowej formie.
Totalitaryzm interesuje nas tu nie jako abstrakcyjny system, ale jako praktyka codzienna: coś, co działa przez język, strach, upokorzenie i wymuszane role. W tym bloku patrzymy na jednostkę uwikłaną w mechanizmy władzy, która nie potrzebuje wielkich deklaracji, bo wystarczy jej procedura. Zarówno Jak być kochaną, jak i Przesłuchanie pokazują, jak prywatne życie zostaje skolonizowane przez politykę, a emocje stają się narzędziem nacisku.
Rodzina bywa w polskim kinie najbardziej bezwzględną instytucją. Ten blok traktujemy jak studium domowego ustroju: z hierarchiami, rytuałami, niewypowiedzianymi umowami i emocjonalnymi długami, które przechodzą z pokolenia na pokolenie. Interesuje nas rodzina jako przestrzeń, w której miłość i przemoc potrafią używać tego samego języka. Dom wariatów i Życie rodzinne pokazują dwa różne rejestry: groteskę, która śmieszy tylko do momentu, w którym zaczyna boleć, oraz psychologiczny dramat o dziedziczeniu, z którego nie da się wypisać prostym gestem.
Materia w tym bloku nie jest martwa. To infrastruktura, media, instytucje i technologie, które miały służyć człowiekowi, a zaczynają narzucać mu tempo i sposób istnienia. Interesuje nas napięcie między jednostką a światem zbudowanym z urządzeń, procedur i murów, które produkują alienację szybciej niż jakakolwiek ideologia. Ćma i Ucieczka z kina Wolność pokazują bohaterów funkcjonujących na granicy kontroli i rozpadu: w radiowym studiu, w sali kinowej, w przestrzeni, gdzie głos i obraz wymykają się spod nadzoru. To blok o tym, co się dzieje, gdy rzeczy zaczynają odpowiadać, a fikcja przestaje być posłuszna.
Na koniec przyglądamy się młodości, która w polskim kinie rzadko bywa niewinna. To raczej stan przejściowy pełen napięć, niepewności i gestów wykonywanych bez gwarancji sensu. Interesują nas bohaterowie, którzy są już „po pierwszym razie”, ale jeszcze „przed decyzją”, zawieszeni między pragnieniem a wycofaniem. Walkower i Krótki film o miłości pokazują młodość jako moment intensywnego patrzenia: na siebie, na innych, na świat, który nie daje prostych odpowiedzi.
Na marginesie, ale warto zapamiętać: w trakcie całego II semestru Akademii Kina Polskiego możecie skorzystać z darmowego wejścia na wystawę Kino Polonia w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. Swoisty przypis wizualny do naszych środowych seansów.